قواعد وقف و ابتدا
آیا درست است که پیامبراکرم(ص) هر آیه را با یک نفس مىخواند؟ مانند بلندترین آیه سوره بقره؟
آنچه در برخى از روایات وارد شده این است که پیامبر(ص) بر هر آیه وقف مىکرد،[6] ولى وقف کردن بر سر هر آیه به معناى وقف نکردن در بین آیات نیست، بلکه در آیات طولانى، پیامبر(ص) هم با روش صحیح در بین آیه وقف مىفرمود.
وقف و ابتدا چیست؟ انواع وقف را نام ببرید و علایم آن را توضیح دهید.
باب وقف و ابتدا از مهمترین ابواب قرائت قرآن کریم است و رعایت آنها با معانى و مفاهیم آیات قرآنى ارتباط دارد.
«وقف» در لغت به معناى «حبس و حرکت نکردن» است و در علم قرائت: «قطع صوت در حین قرائت، همراه با تجدید نفس و سپس ادامه قرائت» را گویند.
وقف بر دو نوع است:
الف) اضطرارى: نوعى وقف است که در آن به سبب اتمام نفس، عطسه، سرفه، فراموشى آیه و...، قارى ناچار به وقف مىشود و طبعاً از روى اضطرار، به هر کلمهاى که رسید بدون توجه به معناى آن وقف مىکند.
ب) اختیارى: وقفى است که قارى به اراده و تشخیص خود، کلمهاى را اختیار مىکند و بر آن وقف مىنماید.وقف اختیارى چهار نوع است:
1. تام: اگر بین دو عبارت، هیچ نوع رابطه لفظى و معنوى موجود نباشد، بین دوعبارت «وقف تام» خواهد بود.
2. کافى: وقفى است که در آن، هر یک از دو عبارت براى خود جمله مفیدى است و در لفظ نیاز به یکدیگر ندارند، ولى در معنا به هم تعلق دارند.
3. حَسَن: وقفى است که در آن، عبارت اول، تمام و مستقل است، ولى عبارت دوم ناقص است و براى کامل شدن خود نیاز به عبارت اول دارد.
این سه قسم وقف که ذکر شد، بدون اشکال است.
4. قبیح: وقفى است که در آن، هر دو عبارت، در لفظ و معنا به یکدیگر تعلق دارند و هیچ کدام از آنها به تنهایى جمله مفید نیست. این وقف صحیح نیست.[7]
برخى از مهمترین علایم وقف عباتند از:
ـ «م»: وقف لازم; وقف الزامىاست و در صورت وصل، احتمال تغییر مفهوم جمله زیاد است.
ـ «قف» و «ط»: وقف مطلق; تأکید مىشود، وقف کنید. چون موضوع مورد بحث، تمام شده است.
ـ «ج»: وقف جایز; مىتوان هم وقف و هم وصل کرد.
ـ «ص»: وقف مرخص; به علت طولانى بودن جمله و کمبود نفس، رخصت دادهمىشود تا وقف کنید و سپس از جاى مناسب شروع به قرائت کنید.
ـ «لا»: وقف ممنوع; نباید وقف کرد. اگر بهطور اضطرارى مجبور به وقف شدید، حتماً باید برگردید و دوباره به صورت وصل بخوانید.
ـ «قلى»: وقف، بهتر از وصل است.
ـ «صلى» و «ز»: وصل، بهتر از وقف است.
ـ «...ـ...»: وقف معانقه; این علامت سهنطقهاى اگر بر روى دو کلمه نزدیک به هم قرار داده شود، به این معناست که در صورت وقف بر هر یک از آنها، بر روى دیگرى نمىتوان وقف کرد.[8]
شرح علایم به کار رفته در هر نوع کتابت (عثمان طه، طاهر خوشنویس و...) در پایان قرآن با همان کتابت نیز آمده است.
در مورد علایم قرآنى (غیر از موارد وقف و حرکات) توضیح دهید.
1. «ه»: علامت زیاد بودن حرف و تلفظ نکردن آن است.
2. «صـ»: علامت همزه وصل مىباشد; مثل: «انّ الله اشترى».
3. «»: علامت مد و کشیدن است; مثل: «جآء، اولئک».
4. «م»: علامت قلب کردن نون ساکن به میم; مثل: «منم بعد» که خوانده مىشود: «مِمْبَعدْ».
5. «نِ»: علامت کسره دادن تنوینى که قبل از یک حرف ساکن واقع شود; مثل: قلهو الله احد * الله الصمد که «قل هو الله احدُنِالله الصمد» خوانده مىشود.
6. «س»: علامت این است که به جاى «صاد»، تلفظ «سین» نیز جایز است. «والله یقبض و یبصـسـط».
و...[9]
در برخى از آیههاى قرآن در پایان آیه علامت «لا» هست; یعنى وقف نکنید، در حالى که در پایان آیهها وقف مىکنند، وظیفه چیست؟
هنگامى که علامت «لا» در پایان آیه هست، مىتوان وقف کرد و پایان آیه با میان آیه تفاوت دارد.
همانطور که مىدانیم، وقف یعنى ایستادن در حالى که نفس بگیریم و «سکت» همین عمل، ولى بدون نفس گرفتن را گویند و طبق قواعد تجویدى اگر در جایى که باید وقفشود یا به قصد وقف در آیات صبر کنیم، ولى نفس نگیریم، اشتباه است؟ در نماز هم خیلى وقتها این امر را انجام مىدهیم، ازاینرو ممکن است چند آیه را با یک نفس بخوانیم، در حالى که به عقیده خودمان بین آیات وقف کردهایم. لطفاً بگویید، آیا این موضوع، باعث باطل شدن نماز یا ایجاد اشکال در نماز مىشود؟
براساس فتاواى برخى از مراجع تقلید، وقف به حرکت و وصل به سکون نماز را باطل مىکند، ولى بنابر فتواى حضرت امام خمینى(ره) نماز را باطل نمىکند.[10] لطفاً به توضیحالمسائل مرجعتان مراجعه فرمایید.
آنچه در برخى از روایات وارد شده این است که پیامبر(ص) بر هر آیه وقف مىکرد،[6] ولى وقف کردن بر سر هر آیه به معناى وقف نکردن در بین آیات نیست، بلکه در آیات طولانى، پیامبر(ص) هم با روش صحیح در بین آیه وقف مىفرمود.
وقف و ابتدا چیست؟ انواع وقف را نام ببرید و علایم آن را توضیح دهید.
باب وقف و ابتدا از مهمترین ابواب قرائت قرآن کریم است و رعایت آنها با معانى و مفاهیم آیات قرآنى ارتباط دارد.
«وقف» در لغت به معناى «حبس و حرکت نکردن» است و در علم قرائت: «قطع صوت در حین قرائت، همراه با تجدید نفس و سپس ادامه قرائت» را گویند.
وقف بر دو نوع است:
الف) اضطرارى: نوعى وقف است که در آن به سبب اتمام نفس، عطسه، سرفه، فراموشى آیه و...، قارى ناچار به وقف مىشود و طبعاً از روى اضطرار، به هر کلمهاى که رسید بدون توجه به معناى آن وقف مىکند.
ب) اختیارى: وقفى است که قارى به اراده و تشخیص خود، کلمهاى را اختیار مىکند و بر آن وقف مىنماید.وقف اختیارى چهار نوع است:
1. تام: اگر بین دو عبارت، هیچ نوع رابطه لفظى و معنوى موجود نباشد، بین دوعبارت «وقف تام» خواهد بود.
2. کافى: وقفى است که در آن، هر یک از دو عبارت براى خود جمله مفیدى است و در لفظ نیاز به یکدیگر ندارند، ولى در معنا به هم تعلق دارند.
3. حَسَن: وقفى است که در آن، عبارت اول، تمام و مستقل است، ولى عبارت دوم ناقص است و براى کامل شدن خود نیاز به عبارت اول دارد.
این سه قسم وقف که ذکر شد، بدون اشکال است.
4. قبیح: وقفى است که در آن، هر دو عبارت، در لفظ و معنا به یکدیگر تعلق دارند و هیچ کدام از آنها به تنهایى جمله مفید نیست. این وقف صحیح نیست.[7]
برخى از مهمترین علایم وقف عباتند از:
ـ «م»: وقف لازم; وقف الزامىاست و در صورت وصل، احتمال تغییر مفهوم جمله زیاد است.
ـ «قف» و «ط»: وقف مطلق; تأکید مىشود، وقف کنید. چون موضوع مورد بحث، تمام شده است.
ـ «ج»: وقف جایز; مىتوان هم وقف و هم وصل کرد.
ـ «ص»: وقف مرخص; به علت طولانى بودن جمله و کمبود نفس، رخصت دادهمىشود تا وقف کنید و سپس از جاى مناسب شروع به قرائت کنید.
ـ «لا»: وقف ممنوع; نباید وقف کرد. اگر بهطور اضطرارى مجبور به وقف شدید، حتماً باید برگردید و دوباره به صورت وصل بخوانید.
ـ «قلى»: وقف، بهتر از وصل است.
ـ «صلى» و «ز»: وصل، بهتر از وقف است.
ـ «...ـ...»: وقف معانقه; این علامت سهنطقهاى اگر بر روى دو کلمه نزدیک به هم قرار داده شود، به این معناست که در صورت وقف بر هر یک از آنها، بر روى دیگرى نمىتوان وقف کرد.[8]
شرح علایم به کار رفته در هر نوع کتابت (عثمان طه، طاهر خوشنویس و...) در پایان قرآن با همان کتابت نیز آمده است.
در مورد علایم قرآنى (غیر از موارد وقف و حرکات) توضیح دهید.
1. «ه»: علامت زیاد بودن حرف و تلفظ نکردن آن است.
2. «صـ»: علامت همزه وصل مىباشد; مثل: «انّ الله اشترى».
3. «»: علامت مد و کشیدن است; مثل: «جآء، اولئک».
4. «م»: علامت قلب کردن نون ساکن به میم; مثل: «منم بعد» که خوانده مىشود: «مِمْبَعدْ».
5. «نِ»: علامت کسره دادن تنوینى که قبل از یک حرف ساکن واقع شود; مثل: قلهو الله احد * الله الصمد که «قل هو الله احدُنِالله الصمد» خوانده مىشود.
6. «س»: علامت این است که به جاى «صاد»، تلفظ «سین» نیز جایز است. «والله یقبض و یبصـسـط».
و...[9]
در برخى از آیههاى قرآن در پایان آیه علامت «لا» هست; یعنى وقف نکنید، در حالى که در پایان آیهها وقف مىکنند، وظیفه چیست؟
هنگامى که علامت «لا» در پایان آیه هست، مىتوان وقف کرد و پایان آیه با میان آیه تفاوت دارد.
همانطور که مىدانیم، وقف یعنى ایستادن در حالى که نفس بگیریم و «سکت» همین عمل، ولى بدون نفس گرفتن را گویند و طبق قواعد تجویدى اگر در جایى که باید وقفشود یا به قصد وقف در آیات صبر کنیم، ولى نفس نگیریم، اشتباه است؟ در نماز هم خیلى وقتها این امر را انجام مىدهیم، ازاینرو ممکن است چند آیه را با یک نفس بخوانیم، در حالى که به عقیده خودمان بین آیات وقف کردهایم. لطفاً بگویید، آیا این موضوع، باعث باطل شدن نماز یا ایجاد اشکال در نماز مىشود؟
براساس فتاواى برخى از مراجع تقلید، وقف به حرکت و وصل به سکون نماز را باطل مىکند، ولى بنابر فتواى حضرت امام خمینى(ره) نماز را باطل نمىکند.[10] لطفاً به توضیحالمسائل مرجعتان مراجعه فرمایید.
+ نوشته شده در شنبه بیست و ششم مرداد ۱۳۹۲ ساعت 23:35 توسط یک طلبه
|
